چگونه در روابط بالغانه رفتار کنیم

شاید کلیشه‌ای به نظر برسد، اما عشق یک راز است. هرچقدر هم که عاشق باشیم، یا هرچقدر این عشق ادامه داشته باشد، عشق چیزی است که همیشه از درک ما می‌گریزد. بسیاری از ما عشق را احساسی شدید از محبت می‌دانیم، اما دیوید ریچو نگاه متفاوتی دارد. از نظر او، عشق شیوه‌ای برای حضور داشتن است. از طریق عشق، درک عمیق‌تری از یکدیگر و از دنیایی که در آن زندگی می‌کنیم به دست می‌آوریم. همه‌ی ما با ظرفیت دادن و دریافت کردن عشق به دنیا می‌آییم. اما کسانی که در کودکی یا روابط گذشته‌شان با غفلت یا آزار روبه‌رو شده‌اند، ممکن است در برقراری ارتباط و متعهد شدن به دیگری با مشکل مواجه شوند. در این فصل‌ها بررسی می‌کنیم چگونه می‌توانید نسبت به دیگران محبت‌آمیزتر باشید و برای دریافت عشق نیز پذیراتر شوید. با استفاده از مفهوم بودایی ذهن‌آگاهی، به روش‌هایی برای حل‌وفصل مسائل دوران کودکی، رها کردن ترس از صمیمیت و ساختن روابطی شادتر می‌پردازیم. همچنین با پنج مفهوم عشق‌ورزی آگاهانه آشنا می‌شوید، یاد می‌گیرید چگونه درمان زخم‌های عاطفی خود را آغاز کنید و با راهکارهایی برای پایان دادن آرام به یک رابطه آشنا می‌شوید. اولین خاطره‌ی دوران کودکی‌ات چیست؟

شاید تصویری از پدر یا مادرت به یاد داشته باشی که برایت قصه می‌خواند یا بعد از زمین خوردنت زخمت را پانسمان می‌کرد. ما در کودکی برای برآورده شدن نیازهای عاطفی‌مان به والدینمان وابسته‌ایم و آن‌ها هستند که به ما احساس امنیت و دوست‌داشتنی بودن می‌دهند. حمایت عاطفی‌ای که در کودکی به آن نیاز داریم، در قالب چیزی که نویسنده «پنج الف» می‌نامد خلاصه می‌شود: توجه، پذیرش، قدردانی، محبت و اجازه دادن به دیگران برای اینکه خودشان باشند. دریافت این پنج نشانه‌ی عشق برای شکل‌گیری هویت و شخصیتی منسجم و پرورش عزت‌نفس ضروری است، اما همین پنج مورد پایه‌ی ایجاد پیوندهای عمیق با شریک زندگی‌مان در بزرگسالی هم هستند. پیام اصلی این فصل این است: پنج جنبه‌ی عشق‌ورزی آگاهانه نقشی اساسی در روابط عاشقانه دارند. در هر مرحله از زندگی، به مراقبت و حمایت افراد مهربانی نیاز داریم که با احساساتمان هماهنگ باشند و به نیازهایمان پاسخ دهند. پنج الف تمام چیزهایی را که به‌عنوان یک انسان برای پرورش قدرت درونی، یافتن آرامش و تقویت توانایی دوست داشتن و دوست داشته شدن به آن‌ها نیاز داریم، در بر می‌گیرد. بیایید این پنج مورد را بررسی کنیم. اول از همه، توجه. در روابط، توجه به شریک زندگی یعنی گوش دادن به افکار و احساسات او. این اغلب به معنای چیزی است که نویسنده آن را «شاهد آگاه» می‌نامد. ممکن است عزیزانمان در گذشته آزار دیده، خیانت دیده یا زخم خورده باشند و وظیفه‌ی ما به‌عنوان شریک زندگی این است که با احترام به داستانشان گوش دهیم. دوم، پذیرش است، هم پذیرش خود و هم پذیرش دیگران. پذیرش متقابل سنگ‌بنای یک رابطه‌ی سالم است. وقتی کسی را پیدا می‌کنیم که ما را با تمام احساسات و بار عاطفی‌مان دوست دارد، احساس رهایی می‌کنیم. دیگر لازم نیست پشت نقابی پنهان شویم، چون شریک زندگی‌مان ما را با تمام وجودمان می‌پذیرد. سومین مورد، قدردانی است. این یعنی برای توانایی‌های شریک زندگی‌مان ارزش قائل شویم، محدودیت‌هایش را بشناسیم و درک کنیم و از او در مسیر رسیدن به آرزوها و خواسته‌هایش حمایت کنیم. محبت، چهارمین الف این فهرست است. محبت یعنی شریک زندگی‌مان را به شیوه‌ای محترمانه در آغوش بگیریم و لمس کنیم. دریافت محبت در قالب بوسه، آغوش یا حتی لبخندی ملایم از آن سوی اتاق، به ما احساس دوست داشته شدن و مطلوب بودن می‌دهد. این محبت همان نیاز کودکانه‌ی ما به احساس امنیت و آرامش را برآورده می‌کند. پنجمین و آخرین الف، رها کردن است، یعنی پذیرفتن زندگی و عشق همان‌طور که هستند، با تمام غم‌ها، شادی‌ها و دردهایشان، بدون تلاش برای در دست گرفتن کنترل همه‌چیز. این همان چیزی است که برای حضور واقعی در یک رابطه لازم است: دوست داشتن و دوست داشته شدن. دیوید ریچو در کودکی هر تابستان چند هفته را در مزرعه‌ی عمه‌اش، مارگارت، می‌گذراند.

یخچال خانه‌ی عمه‌اش همیشه پر از غذا بود، در حالی که یخچال خانه‌ی پدر و مادرش همیشه خالی بود. نویسنده بعدها در زندگی فهمید که بیشتر دوران کودکی‌اش را با احساس گرسنگی گذرانده است، نه فقط گرسنگی جسمی، بلکه گرسنگی عاطفی. سعی می‌کرد خودش را قانع کند که پدر و مادرش «بهترین کاری را که از دستشان برمی‌آمد انجام داده‌اند»، اما نمی‌توانست این احساس را از خود دور کند که تمام زندگی‌اش از محبت و حمایت محروم بوده است. پیام اصلی این فصل این است: دوران کودکی می‌تواند زخم‌های عاطفی‌ای به جا بگذارد که روابط ما در بزرگسالی را تحت تأثیر قرار دهند. تجربه‌های دوران رشد بر رفتار ما در روابط بعدی زندگی اثر می‌گذارند. برای مثال، افرادی که کودکی ناخوشایندی داشته‌اند، ممکن است در بزرگسالی بیشتر آزار شریک زندگی‌شان را تحمل کنند، چون نیازهای بنیادینشان، یعنی همان پنج الف، در کودکی برآورده نشده است. روان‌شناسی پشت این موضوع چیست؟ کودکانی که مورد آزار قرار می‌گیرند، وقتی احساس می‌کنند دوست‌داشتنی نیستند، بارها به والدینشان مراجعه می‌کنند تا این خلأ را پر کنند، اما دوباره طرد می‌شوند. با خودشان می‌گویند: «مدام آزارم می‌دهی، اما نمی‌توانم ترکت کنم.» به همین دلیل است که بسیاری از افراد در بزرگسالی در روابط آزاردهنده می‌مانند. به جای اینکه بپذیرند شریک زندگی‌شان با آن‌ها بدرفتاری کرده، تصور می‌کنند مشکل از خودشان است. آن‌ها همچنان برای دریافت محبت به سراغ شریک زندگی‌شان می‌روند، اما می‌بینند که چیزی برای دادن ندارد. بسیاری از کودکانی که مورد آزار قرار گرفته‌اند، نمی‌توانند برای التیام این زخم‌ها کمک بخواهند. در عوض، ممکن است گذشته را در روابط خود بازآفرینی کنند. برای مثال، بزرگسالانی که در خانواده‌هایی پرتنش بزرگ شده‌اند، ممکن است استرس را امری عادی بدانند. بنابراین، وقتی رابطه‌شان با شریک زندگی آرام می‌شود، راهی پیدا می‌کنند تا دوباره تنش ایجاد کنند. چطور می‌توان از این چرخه‌ی معیوب بیرون آمد؟ نخست باید تروماهای گذشته را درمان کنید. این یعنی برای احساس فقدان یا غفلت عاطفی دوران کودکی‌تان سوگواری کنید. برای شروع این فرایند، باید خاطرات دردناکتان را با فردی که به او اعتماد دارید، مثل روان‌درمانگر یا دوست، در میان بگذارید. صحبت کردن با صدای بلند درباره‌ی آزارهای گذشته می‌تواند به چیزی منجر شود که نویسنده آن را «بازتاب» می‌نامد، یعنی اینکه احساساتمان را درک کنیم، بپذیریم و به آن‌ها اجازه‌ی بروز بدهیم. وقتی شنونده‌ای آگاه احساسات ما را بازتاب می‌دهد، دیگر لازم نیست احساس محرومیت عاطفی داشته باشیم. در عوض، می‌توانیم یاد بگیریم محبت و اعتماد را به‌وفور ببخشیم و دریافت کنیم. تا به حال نان پخته‌ای؟ اگر پخته‌ای، می‌دانی فرایندش چگونه است.

باید خمیر را ورز بدهی و بعد بنشینی و صبر کنی تا ور بیاید. فقط بعد از آن می‌توانی آن را در فر بگذاری تا بپزد. روش نویسنده برای حل‌وفصل مشکلات هم شبیه همین است. این رویکرد، تلاش برای ریشه‌کن کردن افکار و احساسات منفی را با آرامشِ نشستن و صبر کردن درهم می‌آمیزد. پیام اصلی این فصل این است: کار کردن روی مشکلاتمان مستلزم توجه کردن و رها کردن است. وقتی نویسنده با مراجعانش کار می‌کند، از ابزارهای روان‌درمانی غربی و تمرین ذهن‌آگاهی بهره می‌گیرد. پیچیده به نظر می‌رسد؟ بیایید ببینیم چطور کار می‌کند. نویسنده در کار روان‌شناختی خود از مراجعان می‌خواهد مشکلاتشان را شناسایی کنند و به احساسات مرتبط با آن‌ها توجه کنند. سپس از آن‌ها می‌خواهد این احساسات را نگه دارند تا یا تغییر کنند، یا چیزی عمیق‌تر را در درونشان آشکار کنند. بعد از آن، ذهن‌آگاهی را معرفی می‌کند، تمرینی کهن از آیین بودایی که توجه ما را به آنچه در لحظه‌ی حال رخ می‌دهد معطوف می‌کند. با استفاده از تکنیک‌های ذهن‌آگاهی، مراجعان یاد می‌گیرند افکار و احساساتی را که در درونشان شکل می‌گیرند مشاهده کنند، اما به جای چسبیدن به آن‌ها، رهایشان کنند. ذهن‌آگاهی یعنی پنج الف را درباره‌ی واقعیت‌ها و محدودیت‌های زندگی‌مان به کار بگیریم: به آن‌ها توجه کنیم، بپذیریمشان، قدردانشان باشیم، نسبت به آن‌ها محبت داشته باشیم و اجازه دهیم همان‌طور که هستند باقی بمانند. پس چطور می‌توان ذهن‌آگاهی را در زندگی روزمره به کار گرفت؟ یکی از راه‌ها مدیتیشن است. می‌توانی با چند دقیقه مدیتیشن در روز شروع کنی و به‌مرور مدت آن را افزایش دهی. برای شروع، در فضایی آرام بنشین، چشمانت را باز یا بسته نگه دار، کمرت را صاف کن و دست‌هایت را روی پاهایت بگذار. به نفس‌هایت توجه کن. وقتی افکار یا نگرانی‌ها وارد ذهنت می‌شوند، متوجه آن‌ها شو، برچسب «فکر» رویشان بزن و دوباره به نفس کشیدنت برگرد. البته این کار به تمرین نیاز دارد. به‌مرور، تمرکز بر نفس می‌تواند افکار مزاحمی را که در پس‌زمینه‌ی ذهنت جریان دارند کم‌رنگ کند. بنابراین، همان‌طور که پختن نان به تلاش و زحمت نیاز دارد، حفظ سلامت عاطفی و روحی نیز مستلزم نظم، تلاش و صبر است. برای حل‌وفصل مشکلات گذشته، باید با فعالانه کار کردن روی آن‌ها راحت باشی و بعد اجازه دهی آرام‌آرام از ذهنت دور شوند.

در فیلم‌ها، عشق اغلب به‌صورت اتفاقی شیرین و ناگهانی به تصویر کشیده می‌شود. صحنه‌ای کلیشه‌ای را تصور کن: زنی در خیابان راه می‌رود و با مردی برخورد می‌کند. قهوه‌ی مرد روی زمین می‌ریزد و زن سعی می‌کند به او کمک کند لکه‌ی روی کتش را پاک کند. نگاهشان در هم گره می‌خورد و هر دو لبخند می‌زنند. بعد از کمی گفت‌وگو، مرد شماره‌اش را پشت یک رسید می‌نویسد و قرار می‌گذارند دوباره همدیگر را ببینند. تا پایان فیلم هم ناقوس‌های عروسی به صدا درمی‌آیند. شاید این ماجرا بیش از حد رؤیایی به نظر برسد، اما با آنچه در زندگی واقعی رخ می‌دهد چندان فاصله ندارد. وقتی فعالانه دنبال عشق نمی‌گردیم و با خودمان احساس آرامش داریم، فضایی ایجاد می‌کنیم تا فرد مناسب وارد زندگی‌مان شود. پیام اصلی این فصل این است: وقتی یاد بگیریم چطور از خودمان مراقبت کنیم و به خودمان احترام بگذاریم، می‌توانیم وارد روابطی ارزشمند شویم. آشنا شدن با یک نفر می‌تواند ترسناک باشد، به‌ویژه برای کسانی که در گذشته آسیب دیده‌اند. به همین دلیل، مراقبت از خود در فرایند آشنایی و رابطه ضروری است. اما چطور می‌توان این کار را انجام داد؟ اول از همه، با خودت عهدی بی‌قیدوشرط ببند که برای جلب توجه یا علاقه‌ی دیگری، خودت را تغییر ندهی. این کار فقط به عزت‌نفست آسیب می‌زند. پیش از قرار بعدی، این جمله‌ها را با خودت تکرار کن: «می‌خواهم یک همراه داشته باشم و مراقبت از خودم اولین گام این مسیر است.» و «در طول این فرایند، نگهبان بخش آسیب‌پذیر درونم می‌مانم.» در انتخاب شریک زندگی هم مهم است کسی را انتخاب کنی که همان نوع رابطه‌ای را بخواهد که تو می‌خواهی. برای مثال، همه برای یک رابطه‌ی کاملاً متعهدانه ساخته نشده‌اند. بعضی‌ها از روابط سبک‌تر یا دوستی‌های صمیمانه راضی‌اند و صمیمیت گهگاه برایشان کافی است. در مقابل، بعضی‌ها می‌خواهند با شریک عاطفی‌شان پیوندی عمیق داشته باشند و از نزدیکی‌ای که تعهد به همراه می‌آورد لذت ببرند. پیش از ورود به یک رابطه، فهرستی از نیازها، ارزش‌ها و خواسته‌هایت برای رابطه تهیه کن و مشخص کن چه سطحی از تعهد را می‌خواهی. سپس آن را با شریک احتمالی‌ات در میان بگذار. بهترین حالت این است که هر دو نگاه مشابهی داشته باشید و آماده باشید نیازهای یکدیگر را برآورده کنید. پیدا کردن شریک مناسب یعنی پذیرای آدم‌هایی باشی که وارد زندگی‌ات می‌شوند. اما در عین حال باید آن‌قدر خودت را دوست داشته باشی که نیازها و خواسته‌هایت را صریح و روشن مطرح کنی.